نقش معلم در کنترل و کاهش بیش‌فعالی دانش‌آموزان با نگرشی بر روش‌های تربیتی در اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش پژوه کارشناسی علوم تربیتی، از کشور افغانستان، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه‌المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 مدیر گروه علوم تربیتی، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه‌المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

کودکان در سال‌های آغازین تربیت و تحصیل خود ممکن است دچار اختلال‌های رفتاری شوند که این اختلال‌ها بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی آنان تأثیر منفی می‌گذارد. ازجمله این اختلال‌ها، اختلال کمبود توجه همراه با بیش‌فعالی (ADHD) است. در پژوهش حاضر، با رویکرد کاربردی و روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، نقش و جایگاه معلم در کنترل و کاهش بیش‌فعالی دانش‌آموزان را با تمرکز بر روش‌های تربیتی اسلامی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از رفتارهای دانش‌آموزان در مدرسه بروز می‌کند و معلم می‌تواند با راهبردهایی مانند الگوسازی، شکل‌دهی رفتار، مجاورت، محروم‌سازی، رفتاردرمانی شناختی و استفاده از توانایی‌های روان‌شناسختی و اجتماعی خود در ترغیب دانش‌آموزان به یادگیری با انگیزه، نقش مؤثری در کنترل این اختلال‌ها ایفا کند. هرچند منابع اسلامی به‌طور صریح درباره دانش‌آموزان با بیش‌فعالی بحث نکرده‌اند، معلمان با به‌کارگیری روش‌های تربیتی توصیه‌شده در منابع دینی می‌توانند بر رفتار و توجه دانش‌آموزان اثرگذار باشند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1372). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

    * نهج‌البلاغه (1374). شریف‌رضی، محمد بن حسین. مترجم: دشتی، محمد. قم: مرکز البحوث الاسلامیه.

    1. ابن‌شعبه حرّانی، حسن‌بن علی (۱۴۰۴هـ.ق). تحف‌العقول عن آل الرسول. قم: نشر اسلامی.
    2. انجمن روانپزشکی ایران (1400)، راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی. مترجم: سیدمحمدی، یحیی، تهران: روان.
    3. باغبانی، سجاد.، صادق‌نیا، سینا.، صمدی، شیرزاد.، و امینی، سهند (1402)، نقش معلم در مدیریت دانش‌آموزان بیش فعال. مجموعه مقالات چهاردهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‎های مدیریت و علوم انسانی در ایران، ص1781- 1791.
    4. برکتین‌فر، سمانه (1401). بررسی اختلال بیش‌فعالی- نقض توجه. نشریه برند آفرین، 3(28)، 1- 10.
    5. تاینن، داگلاس (2005). بیش‌فعالی چیست؟ مترجم: اخوان، مریم. نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، -(70 و 71)، 16- 23.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1398). تفسیر سوره مدثر. سخنرانی 3/2/1398. مشاهده شده در پرتال بنیاد اسراء: https://javadi.esra.ir/fa/w/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%AB%D8%B1-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-5-1398/02/03.
    7. حر عاملی، محمدبن حسن (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    8. حرعاملی، محمدبن حسن (۱۴۰۹هـ.ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع).
    9. خالدی، محسن (1395). نقش معلم در تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان؛ مطالعه موردی دانش آموزان متوسطه شهر مریوان. مجموعه کامل آثار و مقالات برگزیده نهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، -(9)، 613- 620.
    10. خانزاده، حسین.، طاهر، محبوبه.، و یگانه، طیبه (1392). شناسایی و درمان اختلال نارسایی توجه بیش‌فعالی در مدرسه. نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، 13(6)، 39- 52.
    11. خدادادی، مجتبی.، و جباری، گلناز (1396). اختلال نقص توجه- بیش‌فعالی در کودکان و نوجوانان: راهنمای کاربردی. تهران: نشر علوم رفتاری- شناختی سینا.
    12. دیانت مقدم، مصطفی (1391). کمی قرار برای یک بی‌قرار. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    13. ذوقی‌پایدار، محمدرضا.، یعقوبی، ابوالقاسم.، و نبی‌زاده، صفدر (1394). پیشبینی عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان با اختلال نارسایی توجه/بیش‌فعالی براساس استرس و شیوه برخورد والدین. نشریه افراد استثنایی. 5(19)، 143- 161.
    14. صدوق، محمدبن علی (۱۴۱۳هـ.ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین.
    15. طبرسی، حسن‌بن فضل (۱۳۷۰). مکارم الاخلاق. قم: انتشارات شریف رضی.
    16. طبیبیان مجرد، فاطمه (۱۴۰۲). برخورد با دانش‌آموز بیش‌فعال. مجموعه مقالات پانزدهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‎های مدیریت و علوم انسانی در ایران، 456- 460.
    17. علیزاده، حمید (1383). اختلال نارسایی توجه فزون‌جنبشی ویژگی‌ها ارزیابی و درمان. تهران: انتشارات رشد.
    18. علیشاهی، محمدجواد.، ده بزرگی، غلامرضا.، و دهقان، بهرام (1382). میزان شیوع اختلال کمبـود توجـه و بـیش‌فعـالی در کودکان دبستانی شیراز. نشریه طبیب شرق، 5(1)، 61- 67.
    19. کردلو، محسن.، اسماعیلی، زینب.، و آزادی، اسماعیل (1392). راهکارهای مطلوب در تعامل با کودکان بیش فعال. نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، 13(4)، ص 38-48.
    20. کریم‌زاده، عنایت.، محب‎زاده مجید.، نوروزی، مهدیه.، و خیری‎نیا، حسینعلی (1399). بررسی نقش تربیتی معلم در فرآیند تعلیم و تربیت. نشریه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی، 3(3)، 43- 56.
    21. کلینی، محمدبن یعقوب (۱۴۰۷هـ.ق). اصول کافی. تحقیق: غفاری، علی‌اکبر. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    22. گرجی‌زاده اردشیری (۱۴۰۱). بررسی اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه. نشریه برندآفرین. 3(28)، 1- 12.
    23. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳هـ.ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
    24. محمدزاده، معصومه (1386). اختلال نارسایی توجه/ بیش‌فعالی. نشریه تعلیم تربیت استثنایی، -(66 و 68)، 90- 116.
    25. نجفی، محمود.، فولادچنگ، محبوبه.، علیزاده، حمید.، و محمدی‌فر، محمدعلی (1388). میزان شیوع کاستی توجه و بیش‌فعالی اختلال سلوک و اختلال نافرمانی مقابله‌ای در دانش‌آموزان دبستانی. نشریه پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 9(3)، 239- 254.
    26. نوری، مسعود (1389). مدیریت رفتار و راهبردهای آموزشی دانش‌آموزان دارای اختلال نارسایی توجه/بیش‌فعالی در کلاس درس. نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، -(103)، 26- 30.